De oorsprong van het kraken

Oorzaak

Halverwege de jaren ’60 werd kraken bekend in de media vanwege een oproep in een studententijdschrift. Voor die tijd werden onbewoonde huizen altijd stilletjes bezet.  De voornaamste reden voor het kraken van huizen was de extreme woningnood die heerste na de tweede wereldoorlog. Veel huizen waren gebombardeerd tijdens de oorlog. De babyboom na de jaren ’50 en de verstedelijking zorgden ook voor een enorm tekort op de woningmarkt.

Publiciteit

In 1964 moedigde het Amsterdams studentenblad Propria Cures studenten aan om leegstaande panden te bezetten in de Kattenburgwijk. In afwachting van de sloop, werden de oorspronkelijke bewoners verhuisd en vond het studentenblad een tijdelijke oplossing voor de huisvesting van een grote groep studenten.Voor deze tijd werd het kraken nooit echt opgepikt door de media.

De witte plannen

Er ontstonden verschillende anarchistische bewegingen zoals Provo. Provo was een groep jonge actievoerders die de woningnood en stadssanering in Amsterdam bekritiseerden. Zij wilden met ‘De witte plannen’ de maatschappelijke problemen van de jaren ’60 oplossen. Provo creëerde het beeld van Amsterdam-Kabouter stad. Een utopie van een kleinschalige mens- en milieuvriendelijke samenleving met een socialistische en anarchistische grondslag.

De kraker

Woningburo De Kraker werd in 1969 opgericht. Met de opkomst van deze nieuwe georganiseerde beweging, werd er afscheid genomen van Provo. Woningburo De Kraker begeleidde verschillende kraakacties onder het motto: ‘redt een pandje, bezet een pandje’. Zij gaven een krakershandleiding uit. In deze handleiding stonden praktische tips zoals het illegaal aftappen van gas en elektriciteit en juridisch advies over huisvredebreuk. Door hun openlijke manier van actievoeren kreeg de beweging veel aandacht van de pers. Sindsdien wordt het bezetten van een pand ‘kraken’ genoemd.

Kraakgolf

In de jaren ’70 ontstond Aktie ’70 en de Oranjevrijstaat. Zij organiseerden kraakspreekuren en stelden lijsten op met leegstaande panden. De gemeente controleerde of deze panden bewoonbaar waren. De gemeente regelde dan dat enkele van deze panden verhuurd werden. Dit was de start van een kraakgolf in Nederland. 5 mei 1970 werd uitgeroepen tot Nationale Kraakdag. De kraakbeweging werd deels gesteund door buurtactiegroepen en jeugdhulpverlening. Jeugdhulpverlening wilde jongeren met problemen helpen aan een woning. Dit betekende de introductie van drugsgebruik in de krakerswereld. Door de betrokkenheid van de hulpverlening werd de woningnood een vast politiek agendapunt. Vanaf de tweede helft van de jaren ’70 waren er over heel Nederland tienduizenden jongeren betrokken bij de kraakwereld.

Oproer

In 1980 kondigde de overheid aan dat de anti-kraakwet definitief werd ingetrokken. In de jaren ’80 was de woningnood hoger dan ooit, wat veel oproer veroorzaakte bij de krakers bewegingen. Op 30 april 1980 kwamen krakers uit heel het land voor de demonstratie ‘Geen woning, geen kroning’ die wereldwijd gevolgd werd.De demonstratie liep uit de hand en zorgde voor interne verdeeldheid tussen pacifistische en gewelddadige krakers. De Amsterdamse kraakbeweging was een inspiratie voor andere landen. De onrust sloeg over naar andere steden zoals Berlijn, Leuven en Londen.

Anti-kraak

Ten ongenoegen van de krakers werd in de jaren ’90 Anti-kraak geïntroduceerd. Veel jongeren en studenten kozen ervoor om voor een kleine bijdrage te huren. Door de gemeente werden er alternatieve ruimten gezocht om de creatieve woon-werkcultuur voort te laten leven. In 1994 werd kraken van woningen die minder dan een jaar leegstaan, strafbaar. Door de aangescherpte wetgeving werd het kraken steeds lastiger. Krakers moesten nu advocaten in arm nemen. De nieuwe generatie krakers waren niet erg populair bij de oude garde. Zij werden ervan beschuldigd geen ideologieën te hebben.

De huidige situatie

Ondanks de anti-kraakwet worden er in heel Nederland nog steeds panden gekraakt. Kraken is nog steeds een protestmiddel tegen onnodige leegstand, speculatie, en een tekort aan betaalbare woningen. In Amsterdam worden nog steeds wekelijks bijeenkomsten gehouden over het kraken van panden. Dit is ook nog steeds mogelijk als je goed geïnformeerd bent en een advocaat in de arm neemt. De laatste twee jaar zijn er talloze kraakpanden en broedplaatsen ontruimd. Deze ontwikkeling is zorgelijk voor de kraakscene. Wat zijn de alternatieven als alle kraakpanden gesloten worden?

BRON FOTO: TOM ORDELMAN, BERLIJN, 1981

Advertenties

Wordt De Vloek opgeheven?

De Piratenbar is een bar in de haven van Scheveningen waar ik menig onvergetelijke feestjes heb meegemaakt. Een ongedwongen sfeer, alternatieve muziek en biertjes voor 1,50 euro. Deze bar is onderdeel van De Vloek. De gemeente heeft De Vloek een brief gestuurd waarin staat dat zij voor 5 januari het pand moeten verlaten.

Afgelopen dinsdag was ik bij een bijeenkomst in de Panderbar. Dat was onderdeel van de campagne voor het behoud van vrijplaats de Vloek. Woordvoerder van De Vloek was Kwinten. De Vloek was meer dan twaalf jaar geleden begonnen als kraakpand. Over de jaren heen werd het een woon- en werkplek. De gemeente heeft De Vloek een eenzijdige toezegging gedaan, dat zij moesten vertrekken als er plaats voor nieuwbouw moest worden gemaakt. De bewoners en bedrijven betalen geen huur aan de gemeente, maar alle onderhoudswerkzaamheden verrichten en betalen zij zelf.

Op dit moment zitten er verschillende kunstenaarswerkplekken, schildersbedrijven, een autowerkplaats, een bar, een veganistisch restaurant en een oefenruimte voor bands. Daarnaast wonen er nog aardig wat mensen. ‘Omdat we zelfvoorzienend zijn kunnen we de huurprijzen laag houden. We willen hier niet dat alles om geld draait.’

De gemeente wil de grond verkopen aan een van de grootste projectontwikkelaars van Den Haag. Op de plaats van de vloek zijn zij van plan een zeilsportcentrum te bouwen. Volgens de woordvoerder van De Vloek staat er aan de overkant al een zeilsportcentrum. De ruimte van dit centrum wordt nauwelijks benut. ‘Er is bovendien veel leegstand in de haven en Scheveningers zitten helemaal niet te wachten op nog zo’n yuppenproject. Er wordt gewoon niet gekeken naar de behoeften van de buurtbewoners.’

Door deze ontwikkelingen zijn de bewoners van De Vloek een campagne begonnen voor het behoud van het pand. Zij haalden het landelijke nieuws met kraakactie, waarbij ze de pier van Scheveningen kraakten. Bij een manifestatie op het Spui hadden zij in de loop van de dag ongeveer duizend bezoekers. Met deze acties en een petitie, waar bijna 3000 mensen voor hebben getekend, hopen zij de gemeente te overtuigen van hun waarde in de stad.

BRON FOTO: devloek.nl

Good squat, bad squat

Dit blog gaat over kraken, krakers en kraakpanden. Door verschillende mensen die ik in de afgelopen vijf jaar heb ontmoet, heb ik een bepaalde fascinatie gekregen voor het bijzondere fenomeen. De kraakpanden zijn vaak op zichzelf heel bijzonder. Er zijn bijvoorbeeld oude fabrieken en scholen die door een groep gekraakt zijn, sommige zijn later zelfs verkocht aan de krakers.

Krakers staan bij veel mensen bepaald niet in een goed daglicht, toegegeven dat er onder de krakers ook veel mensen zijn die geen respect hebben voor het pand of de buurtbewoners. Ook dit probleem wil ik in mijn blog aankaarten. Zoals in elke groep zijn er de rotte appels, maar er zijn ook veel creatieve ontwikkelingen ontstaan door de huispiraten. Zo zijn verschillende kraakpanden in Nederland omgetoverd tot culturele broedplaatsen, waar kunst, muziek en (vegetarisch) eten centraal staat.

Na de tweede wereldoorlog werden regelmatig huizen gekraakt. Dit werd altijd stilletjes gedaan. Door de babyboom, werkloosheid en verstedelijking ontstond er een grote vraag naar goedkope huurwoningen. Pas halverwege de jaren ’60 werd kraken, met de opkomst van kraakbewegingen, opgepikt door de media.

Nog steeds is er sprake van een woningtekort en dat terwijl er veel leegstand in Nederland is. Van alle kantoren staat 17 procent leeg en winkels komen op 9 procent. Vooral studenten hebben moeite met het vinden van een betaalbare huurwoning.

Mensen die ervoor kiezen in een kraakpand te wonen hebben geen zekerheid van een stabiele woonomgeving. Zeker sinds de anti-kraakwet in oktober 2010 is aangenomen, bestaat er een risico dat krakers worden vervolgd. De maximale straffen zijn een geldboete van 18.500 of een gevangenisstraf van anderhalf jaar. Er zitten nogal wat haken en ogen aan de wetgeving omtrent kraken. De meeste straffen die tegenwoordig uitgedeeld worden bestaan meestal uit taakstraffen. Hier zal ik in een andere post nog aandacht aan besteden.

BRON FOTO: INDYMEDIA.NL